Η Εκκλησία δεν είναι έργο μόνο του ιερέα. Είναι το Σώμα του Χριστού, όπου κάθε βαπτισμένος άνθρωπος έχει μια μοναδική κλήση και μια ιδιαίτερη διακονία. Σε αυτό το επεισόδιο των «Πνευματικών Ανασών» ανακαλύπτουμε τη θεολογία της διακονίας των λαϊκών μέσα από την Αγία Γραφή, τους Αγίους Πατέρες και τη ζωντανή εμπειρία της Ορθόδοξης Εκκλησίας. ✔ Τι σημαίνει το «βασίλειον ιεράτευμα»; ✔ Ποια είναι η αποστολή κάθε πιστού; ✔ Πώς συνεργάζονται κλήρος και λαός; ✔ Ποιοι είναι οι κίνδυνοι του κληρικαλισμού και του ακτιβισμού; ✔ Πώς μπορεί κάθε χριστιανός να γίνει ζωντανό μέλος της ενορίας του; Ας θυμηθούμε ότι η μεγαλύτερη διακονία δεν είναι η προβολή, αλλά η αγάπη που προσφέρεται αθόρυβα, κατά το παράδειγμα του Χριστού.
Η Διακονία των Λαϊκών στην Εκκλησία
Κάθε βαπτισμένος είναι κλητός να υπηρετήσει τον Χριστό
Όταν ακούμε τη λέξη «διακονία», ο νους μας πηγαίνει συχνά μόνο στον ιερέα, στον διάκονο, στον επίσκοπο. Όμως η Εκκλησία του Χριστού δεν αποτελείται μόνο από τον κλήρο. Η Εκκλησία είναι ολόκληρο το Σώμα του Χριστού — και μέσα σε αυτό το σώμα κανένα μέλος δεν είναι άχρηστο, κανένα μέλος δεν περισσεύει.
Ο Απόστολος Παύλος χρησιμοποιεί την εικόνα του ανθρώπινου σώματος: «Νυνὶ δὲ ὁ Θεὸς ἔθετο τὰ μέλη ἓν ἕκαστον αὐτῶν ἐν τῷ σώματι καθὼς ἠθέλησεν» (Α’ Κορ. 12, 18). Όπως το σώμα έχει μάτια, χέρια, πόδια και καρδιά, έτσι και η Εκκλησία αποτελείται από πολλά μέλη με διαφορετικά χαρίσματα. Η ενότητα δεν προέρχεται από το ότι όλοι κάνουν το ίδιο. Η ενότητα προέρχεται από το ότι όλοι εργάζονται για τον ίδιο Χριστό.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ερμηνεύοντας αυτό το χωρίο, λέει με τη γνωστή του παρρησία ότι κανένα μέλος του σώματος δεν είναι περιφρονητέο, διότι η αξία του δεν κρίνεται από τη θέση που κατέχει, αλλά από την προσφορά του στο σύνολο. Ένα δάχτυλο μπορεί να φαίνεται ασήμαντο δίπλα στο μάτι — κι όμως, χωρίς αυτό, το σώμα πάσχει.
Δυστυχώς, πολλές φορές οι λαϊκοί περιορίζονται στον ρόλο του θεατή. Έρχονται στον ναό. Παρακολουθούν τη Θεία Λειτουργία. Ανάβουν ένα κερί. Και φεύγουν. Όμως ο Χριστός δεν κάλεσε ανθρώπους να είναι απλοί θεατές. Κάλεσε μαθητές. Κάλεσε συνεργούς. Κάλεσε διακόνους της αγάπης Του.
Η Εκκλησία δεν είναι θέατρο. Είναι ζωντανός οργανισμός. Και κάθε βαπτισμένος έχει μία θέση μέσα σε αυτόν.
Το Βάπτισμα είναι η αρχή της διακονίας
Πολλοί θεωρούν ότι η διακονία αρχίζει όταν κάποιος χειροτονηθεί. Η Ορθόδοξη Εκκλησία όμως διδάσκει κάτι βαθύτερο. Η πρώτη μεγάλη κλήση του ανθρώπου γεννιέται μέσα στο Άγιο Βάπτισμα.
Με το Βάπτισμα ο άνθρωπος ενδύεται τον Χριστό — «ὅσοι εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε» (Γαλ. 3, 27). Γίνεται μέλος του Σώματός Του. Λαμβάνει τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος. Δεν γίνεται απλώς ένας «θρησκευόμενος». Γίνεται άνθρωπος με αποστολή.
Ο Άγιος Νικόλαος Καβάσιλας, στο έργο του για τη ζωή εν Χριστώ, βλέπει στο Βάπτισμα όχι απλώς μια τελετή καθαρισμού, αλλά τη γέννηση ενός νέου ανθρώπου, πλασμένου εκ νέου κατά Χριστόν. Αυτή η νέα γέννηση δεν είναι παθητική κατάσταση· είναι αρχή πορείας, αρχή ευθύνης.
Η Εκκλησία δεν γνωρίζει χριστιανούς χωρίς ευθύνη. Όλοι έχουν ευθύνη — άλλος μικρότερη, άλλος μεγαλύτερη — αλλά όλοι έχουν μία αποστολή. Η σωτηρία δεν είναι ατομική υπόθεση. Είναι πορεία κοινωνίας. Και αυτή η κοινωνία εκφράζεται μέσα από τη διακονία.
Το βασίλειο ιεράτευμα των πιστών
Ο Απόστολος Πέτρος γράφει: «Ὑμεῖς δὲ γένος ἐκλεκτόν, βασίλειον ἱεράτευμα, ἔθνος ἅγιον, λαὸς εἰς περιποίησιν» (Α’ Πέτρ. 2, 9).
Η Εκκλησία πάντοτε διέκρινε το ειδικό ιεράτευμα των κληρικών από το βασιλικό ιεράτευμα όλων των πιστών. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι λαϊκοί τελούν τα Μυστήρια — αυτό ανήκει αποκλειστικά στο χειροτονημένο ιεράτευμα. Σημαίνει όμως ότι κάθε πιστός καλείται να προσφέρει ολόκληρη τη ζωή του ως θυσία αγάπης προς τον Θεό.
Ο χριστιανός γίνεται έτσι ιερέας της καθημερινότητάς του. Μεταμορφώνει το σπίτι του σε μικρή Εκκλησία, την εργασία του σε προσφορά, την οικογένειά του σε χώρο αγιασμού, τη σχέση του με τον συνάνθρωπο σε λειτουργία αγάπης. Εκεί αρχίζει η πραγματική διακονία — όχι έξω από τη ζωή, αλλά μέσα σε αυτήν.
Η Εκκλησία δεν χωρίζεται σε «σημαντικούς» και «ασήμαντους»
Ένας από τους μεγαλύτερους πειρασμούς της εποχής μας είναι να πιστεύουμε ότι μόνο ο ιερέας εργάζεται μέσα στην Εκκλησία. Όμως η Εκκλησία δεν είναι πυραμίδα εξουσίας. Είναι κοινωνία προσώπων.
Ο Απόστολος Παύλος γράφει ότι το μάτι δεν μπορεί να πει στο χέρι «δεν σε χρειάζομαι» — ούτε το κεφάλι στα πόδια (Α’ Κορ. 12, 21). Έτσι και μέσα στην ενορία: ο ψάλτης, ο επίτροπος, η κυρία που καθαρίζει τον ναό, ο νέος που βοηθά στο Ιερό, ο κατηχητής, η μητέρα που φέρνει τα παιδιά της στην Εκκλησία, ο άνθρωπος που επισκέπτεται έναν άρρωστο — όλοι διακονούν.
Στο Γεροντικό διασώζεται η νουθεσία ενός γέροντα προς μαθητή του, ότι ο Θεός δεν εξετάζει πόσο έργο έκανε κανείς, αλλά πόση αγάπη έβαλε σε αυτό που έκανε. Και πολλές φορές, εκείνοι που δεν φαίνονται είναι οι πιο πολύτιμοι στα μάτια του Θεού. Η διακονία δεν μετριέται με τη δημοσιότητα. Μετριέται με την αγάπη.
Τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος
Το Άγιο Πνεύμα δεν χαρίζει τα ίδια χαρίσματα σε όλους. «Διαιρέσεις δὲ χαρισμάτων εἰσί, τὸ δὲ αὐτὸ Πνεῦμα» (Α’ Κορ. 12, 4). Άλλος έχει το χάρισμα της διδασκαλίας, άλλος της φιλοξενίας, άλλος της ελεημοσύνης, άλλος της παρηγοριάς, άλλος της διοίκησης, άλλος της σιωπηλής προσευχής.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος προειδοποιεί ότι η σύγκριση ανάμεσα στα χαρίσματα είναι έργο του φθόνου, όχι του Πνεύματος. Όταν ένας άνθρωπος συγκρίνεται με κάποιον άλλο, χάνει την ειρήνη του. Όταν όμως ανακαλύψει το χάρισμα που του εμπιστεύθηκε ο Θεός, τότε αρχίζει να καρποφορεί.
Δεν χρειάζεται όλοι να γίνουν θεολόγοι. Δεν χρειάζεται όλοι να γίνουν ιεροκήρυκες. Η Εκκλησία χρειάζεται ανθρώπους που θα αγαπούν, που θα υπηρετούν, που θα προσεύχονται, που θα σηκώνουν διακριτικά τον πόνο του αδελφού τους.
Η συνεργασία κλήρου και λαού
Η ζωή της Εκκλησίας ποτέ δεν ήταν έργο ενός μόνο ανθρώπου. Ο ιερέας είναι ο πατέρας της ενορίας. Αλλά η ενορία είναι οικογένεια. Όπως μια οικογένεια δεν μπορεί να σταθεί μόνο με τον πατέρα, έτσι και μια ενορία δεν μπορεί να ανθίσει χωρίς τους πιστούς.
Η συνεργασία χρειάζεται ταπείνωση: ο κληρικός να ακούει, οι λαϊκοί να σέβονται, όλοι να εργάζονται με πνεύμα υπακοής και αγάπης. Η διακονία δεν είναι διεκδίκηση εξουσίας. Είναι προσφορά.
Ο Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος, γράφοντας στους πρώτους χριστιανούς, υπογραμμίζει ότι η ενότητα της Εκκλησίας στηρίζεται στην αρμονική συνεργασία επισκόπου, πρεσβυτερίου και λαού — όπως η χορδή της κιθάρας που, όταν είναι καλά κουρδισμένη, βγάζει έναν ενιαίο, όμορφο ήχο. Όταν χαθεί αυτή η αρμονία, αρχίζουν οι συγκρούσεις. Όταν όμως παραμένει ο Χριστός στο κέντρο, ακόμη και οι διαφορετικές γνώμες γίνονται αφορμή οικοδομής.
Οι δύο μεγάλοι κίνδυνοι
Υπάρχουν δύο άκρα που πληγώνουν την εκκλησιαστική ζωή.
Το πρώτο είναι η αδιαφορία. «Δεν είναι δική μου δουλειά.» «Ας τα κάνει ο παπάς.» «Εγώ ανάβω το κερί μου και φεύγω.» Έτσι όμως η ενορία φτωχαίνει.
Το δεύτερο άκρο είναι ο ακτιβισμός: να εργάζεται κάποιος αδιάκοπα, αλλά χωρίς προσευχή· να κάνει πολλά, αλλά να ξεχνά τον Χριστό. Οι ασκητικοί Πατέρες της ερήμου δίδαξαν με τη ζωή τους ότι η εργασία χωρίς προσευχή στερεύει, και η προσευχή χωρίς αγάπη για τον αδελφό γίνεται ξηρή. Ένας γέροντας του Γεροντικού, ερωτηθείς τι είναι σπουδαιότερο, η εργασία ή η προσευχή, απάντησε ότι το ένα τρέφει το άλλο, και χωρισμένα και τα δύο φθείρονται.
Η διακονία χωρίς προσευχή γίνεται εύκολα φιλοδοξία. Η προσευχή χωρίς αγάπη γίνεται εγωισμός. Η Εκκλησία ενώνει και τα δύο: προσευχή και προσφορά, σιωπή και διακονία, ταπείνωση και δράση.
Η μεγαλύτερη διακονία είναι η αγιότητα
Πολλοί ρωτούν: «Πάτερ, τι μπορώ να κάνω για την Εκκλησία;»
Η πρώτη απάντηση είναι: να γίνεις άγιος. Ένας άνθρωπος που μετανοεί, που συγχωρεί, που αγαπά, που προσεύχεται, που κοινωνεί συνειδητά, που ζει το Ευαγγέλιο — αυτός γίνεται ευλογία για ολόκληρη την ενορία.
Ο Άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ έλεγε στους επισκέπτες του ότι όποιος αποκτήσει ειρήνη μέσα του, χιλιάδες γύρω του θα σωθούν. Δεν μιλούσε για απραξία, αλλά για το βάθος από όπου ξεκινά κάθε γνήσια προσφορά. Η μεγαλύτερη προσφορά δεν είναι να κάνουμε περισσότερα πράγματα. Είναι να αφήσουμε τον Χριστό να κατοικήσει μέσα μας.
Τότε ακόμη και ένα χαμόγελο, μία καλή κουβέντα, μία επίσκεψη σε έναν άρρωστο, μία προσευχή — γίνονται έργα αιωνιότητας.
Επίλογος
Η Εκκλησία δεν χρειάζεται θεατές. Χρειάζεται μαθητές. Δεν χρειάζεται ανθρώπους που απλώς παρακολουθούν. Χρειάζεται ανθρώπους που αγαπούν.
Ο Χριστός δεν μας κάλεσε μόνο να σωθούμε. Μας κάλεσε να γίνουμε συνεργοί Του.
Ας αναρωτηθεί λοιπόν ο καθένας μας: ποια είναι η δική μου διακονία μέσα στην Εκκλησία; Ίσως δεν είναι μεγάλη στα μάτια των ανθρώπων. Αν όμως γίνεται με αγάπη, είναι πολύτιμη στα μάτια του Θεού.
Και τότε εκπληρώνεται ο λόγος του Κυρίου: «Ὃς ἂν θέλῃ μέγας γενέσθαι ἐν ὑμῖν, ἔστω ὑμῶν διάκονος» (Μτθ. 20, 26).
Copyright
© Πνευματικές Ανάσες – Με επιφύλαξη παντός δικαιώματος. Το παρόν έργο αποτελεί πνευματική δημιουργία των «Πνευματικών Ανασών». Επιτρέπεται η προσωπική χρήση και η κοινοποίηση με σαφή αναφορά στην πηγή. Κάθε άλλη αναπαραγωγή ή αναδημοσίευση απαιτεί προηγούμενη γραπτή άδεια.
Απάντηση