Μέσα από την Αγία Γραφή και τη σοφία των Πατέρων της Εκκλησίας, θα ανακαλύψουμε πώς η κατάκριση γεννιέται από την υπερηφάνεια, πώς στερεί την ειρήνη της καρδιάς και πώς μπορούμε να τη θεραπεύσουμε με ταπείνωση, προσευχή και αγάπη.

Εισαγωγή

Υπάρχουν αμαρτήματα που ο άνθρωπος αναγνωρίζει εύκολα. Όταν αδικήσει, ψευδολογήσει ή θυμώσει, συνήθως αντιλαμβάνεται ότι απομακρύνθηκε από τον δρόμο του Θεού. Υπάρχει όμως ένα πάθος πολύ πιο ύπουλο. Ένα πάθος που μπορεί να κρύβεται ακόμη και πίσω από τη θρησκευτικότητα, την εξωτερική ευσέβεια ή την αίσθηση ότι υπερασπιζόμαστε την αλήθεια. Αυτό είναι η κατάκριση.

Ο Χριστός αφιέρωσε ιδιαίτερη προσοχή σε αυτό το θέμα, λέγοντας:

«Μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε.» (Ματθ. 7:1)

Δεν πρόκειται για μια απλή ηθική συμβουλή. Είναι μια αποκάλυψη του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί η Βασιλεία του Θεού. Όποιος κάνει τον εαυτό του κριτή των άλλων, ξεχνά ότι ο μόνος αληθινός Κριτής είναι ο Χριστός.

Στη σύγχρονη εποχή, όπου οι γνώμες εκφράζονται δημόσια και μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα μπορεί κανείς να σχολιάσει ή να καταδικάσει έναν άγνωστο άνθρωπο, η διδασκαλία αυτή γίνεται πιο επίκαιρη από ποτέ.

---

Τι είναι πραγματικά η κατάκριση;

Πολλοί ταυτίζουν την κατάκριση με την απλή διαπίστωση ενός λάθους. Όμως οι Άγιοι Πατέρες κάνουν μια πολύ σημαντική διάκριση.

Άλλο είναι να αναγνωρίζουμε ότι μια πράξη είναι λανθασμένη και άλλο να καταδικάζουμε τον ίδιο τον άνθρωπο.

Η Εκκλησία ποτέ δεν ονομάζει το κακό καλό. Αντίθετα, ονομάζει την αμαρτία με το όνομά της. Όμως δεν παύει ποτέ να βλέπει στον αμαρτωλό την εικόνα του Θεού.

Η κατάκριση αρχίζει τη στιγμή που πιστεύουμε ότι γνωρίζουμε την καρδιά του άλλου ανθρώπου.

Αυτό όμως είναι αδύνατο.

Μόνο ο Θεός γνωρίζει:

• τις πληγές που κουβαλά,
• τους πειρασμούς που αντιμετωπίζει,
• τις προσευχές που κάνει κρυφά,
• τη μετάνοια που ίσως ήδη έχει αρχίσει.

Γι’ αυτό η κατάκριση είναι τόσο επικίνδυνη. Μας οδηγεί να οικειοποιούμαστε ένα έργο που ανήκει αποκλειστικά στον Θεό.

---

Το δοκάρι και το κάρφος

Ο Χριστός χρησιμοποιεί μία από τις πιο δυνατές εικόνες του Ευαγγελίου:

«Τί δὲ βλέπεις τὸ κάρφος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου, τὴν δὲ δοκὸν τὴν ἐν τῷ σῷ ὀφθαλμῷ οὐ κατανοεῖς;»

Η εικόνα μοιάζει σχεδόν παράδοξη. Ένας άνθρωπος με ένα τεράστιο δοκάρι στο μάτι προσπαθεί να αφαιρέσει ένα μικρό αγκαθάκι από το μάτι του αδελφού του.

Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο.

Η κατάκριση δεν μας κάνει απλώς αυστηρούς. Μας κάνει τυφλούς.

Βλέπουμε με εκπληκτική ευκολία τις αδυναμίες των άλλων, ενώ δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε τα δικά μας σφάλματα.

---

Τι διδάσκουν οι Άγιοι Πατέρες;

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος τονίζει ότι ο άνθρωπος που κατακρίνει σφετερίζεται το αξίωμα του Θεού ως Κριτή. Δεν θεραπεύει τον αδελφό του· τραυματίζει τη δική του ψυχή.

Ο Αββάς Δωρόθεος παρατηρεί ότι όποιος ασχολείται σοβαρά με τη δική του μετάνοια δεν βρίσκει χρόνο να εξετάζει τις αμαρτίες των άλλων.

Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος προτρέπει να σκεπάζουμε τα σφάλματα του αδελφού με αγάπη, όπως ο Θεός σκεπάζει καθημερινά τα δικά μας.

Και ο Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς υπενθυμίζει ότι ο άνθρωπος που έχει γευθεί τη χάρη της μετανοίας δεν αισθάνεται ανώτερος από κανέναν, αλλά βλέπει σε κάθε άνθρωπο έναν αδελφό που αγωνίζεται.

---

Η κατάκριση στη σύγχρονη ζωή

Ίσως ποτέ στην ιστορία δεν ήταν τόσο εύκολο να κατακρίνει κανείς.

Τα κοινωνικά δίκτυα, οι δημόσιες συζητήσεις και η αδιάκοπη ροή ειδήσεων μάς κάνουν να εκφράζουμε απόψεις σχεδόν ακαριαία.

Μια φωτογραφία.

Ένα σύντομο βίντεο.

Μια φράση αποκομμένη από το πλαίσιό της.

Και μέσα σε λίγα λεπτά διαμορφώνεται μια καταδικαστική εικόνα για έναν άνθρωπο που δεν γνωρίζουμε.

Ακόμη και μέσα στην οικογένεια ή στην ενορία, η κατάκριση μπορεί να εμφανιστεί με τη μορφή του «ενδιαφέροντος» ή της «ανησυχίας». Όταν όμως η συζήτηση δεν οδηγεί σε προσευχή, βοήθεια ή αγάπη, αλλά σε υποτίμηση και περιφρόνηση, τότε έχει ήδη πάρει τον δρόμο της κατάκρισης.

Η διάκριση δεν είναι κατάκριση

Ένα από τα συνηθέστερα ερωτήματα είναι: «Δηλαδή δεν πρέπει να διακρίνουμε το καλό από το κακό;»

Η απάντηση της Εκκλησίας είναι ξεκάθαρη: Βεβαίως και πρέπει.

Ο Χριστός ποτέ δεν συμβιβάστηκε με την αμαρτία. Έλεγξε την υποκρισία των Φαρισαίων, κάλεσε σε μετάνοια τους αμαρτωλούς και φανέρωσε την αλήθεια χωρίς φόβο.

Η διαφορά βρίσκεται αλλού.

Η διάκριση αφορά τις πράξεις.

Η κατάκριση αφορά τα πρόσωπα.

Η διάκριση λέει:
«Αυτό που έγινε είναι αντίθετο στο θέλημα του Θεού.»

Η κατάκριση λέει:
«Αυτός ο άνθρωπος είναι κακός. Δεν αλλάζει. Δεν αξίζει τίποτα.»

Η πρώτη γεννιέται από την αγάπη και επιθυμεί τη θεραπεία.

Η δεύτερη γεννιέται από την υπερηφάνεια και οδηγεί στην καταδίκη.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο Χριστός συγχωρούσε ανθρώπους που όλοι θεωρούσαν χαμένους. Η πόρνη, ο Ζακχαίος, ο τελώνης, ο ληστής πάνω στον Σταυρό έγιναν παραδείγματα μετανοίας. Εκεί που οι άνθρωποι έβλεπαν το τέλος, ο Θεός έβλεπε μια νέα αρχή.

---

Η ρίζα της κατάκρισης

Οι Πατέρες συμφωνούν ότι η βαθύτερη αιτία της κατάκρισης είναι η υπερηφάνεια.

Όταν ο άνθρωπος πιστεύει πως είναι καλύτερος από τους άλλους, αρχίζει να γίνεται αυστηρός μαζί τους και επιεικής με τον εαυτό του.

Ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος γράφει ότι εκείνος που θυμάται συνεχώς τις δικές του πτώσεις δεν βρίσκει χρόνο να ασχοληθεί με τις πτώσεις των άλλων.

Αυτό είναι το μεγάλο μυστικό της πνευματικής ζωής.

Οι άγιοι δεν έγιναν άγιοι επειδή έβλεπαν παντού αμαρτωλούς.

Έγιναν άγιοι επειδή έβλεπαν πρώτα τη δική τους ανάγκη για το έλεος του Θεού.

Γι’ αυτό και όσο πλησίαζαν τον Θεό, τόσο περισσότερο ταπεινώνονταν.

---

Οι συνέπειες της κατάκρισης

Η κατάκριση δεν τραυματίζει μόνο τον άνθρωπο που γίνεται στόχος της.

Τραυματίζει πολύ περισσότερο εκείνον που κατακρίνει.

Σιγά σιγά η καρδιά σκληραίνει.

Η προσευχή γίνεται τυπική.

Η ειρήνη χάνεται.

Η αγάπη ψυχραίνεται.

Ο άνθρωπος γεμίζει καχυποψία και αρχίζει να βλέπει παντού ελαττώματα.

Τότε η χαρά του Ευαγγελίου χάνεται και αντικαθίσταται από μια μόνιμη εσωτερική αυστηρότητα.

Δεν είναι λίγες οι φορές που άνθρωποι με εξωτερική ευσέβεια ζουν μέσα σε συνεχή ταραχή, γιατί η καρδιά τους έχει μάθει περισσότερο να ελέγχει παρά να αγαπά.

---

Πώς θεραπεύεται η κατάκριση;

Οι Πατέρες δεν μένουν μόνο στη διάγνωση. Μας δείχνουν και τον δρόμο της θεραπείας.

1. Να θυμόμαστε τις δικές μας αμαρτίες

Όχι για να απελπιζόμαστε, αλλά για να ταπεινωνόμαστε.

Όταν ο άνθρωπος γνωρίζει τον εαυτό του, αποκτά επιείκεια για όλους.

2. Να προσευχόμαστε για εκείνον που μας δυσκολεύει

Ο Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης δίδασκε ότι η αγάπη προς τους εχθρούς είναι το ασφαλέστερο σημείο ότι κατοικεί μέσα μας το Άγιο Πνεύμα.

Είναι αδύνατο να προσεύχεσαι με πόνο για κάποιον και ταυτόχρονα να τον καταδικάζεις.

3. Να αποφεύγουμε τις συζητήσεις που τρέφουν την κατάκριση

Πόσες φορές μια απλή κουβέντα μετατρέπεται σε κουτσομπολιό.

Και πόσο εύκολα το κουτσομπολιό γίνεται καταδίκη.

Ο χριστιανός καλείται να γίνει άνθρωπος ειρήνης.

Αν δεν μπορεί να πει κάτι που θα ωφελήσει, είναι προτιμότερο να σιωπήσει.

4. Να θυμόμαστε την Τελική Κρίση

Κάποτε όλοι θα σταθούμε μπροστά στον Χριστό.

Εκεί δεν θα κριθούμε για τις αμαρτίες που ανακαλύψαμε στους άλλους.

Θα κριθούμε για την αγάπη που δείξαμε.

---

Ένα μικρό πνευματικό βίωμα

Ας δοκιμάσουμε κάτι απλό.

Για μία εβδομάδα.

Κάθε φορά που γεννιέται μέσα μας μια σκέψη κατακρίσεως, ας την αντικαθιστούμε με την ευχή:

«Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησον τον αδελφό μου και ελέησον κι εμένα.»

Στην αρχή θα φαίνεται δύσκολο.

Ύστερα όμως θα συμβεί κάτι όμορφο.

Δεν θα αλλάξουν αμέσως οι άλλοι.

Θα αρχίσουμε να αλλάζουμε εμείς.

Και αυτή είναι η αρχή κάθε αληθινής μετανοίας.

---

Επίλογος

Η κατάκριση είναι ένα από τα πιο ύπουλα πάθη, γιατί παρουσιάζεται με το προσωπείο της δικαιοσύνης. Μας κάνει να πιστεύουμε ότι υπηρετούμε την αλήθεια, ενώ στην πραγματικότητα πληγώνουμε την αγάπη.

Ο Χριστός δεν μας καλεί να κλείσουμε τα μάτια μπροστά στο κακό. Μας καλεί να ανοίξουμε την καρδιά μας στον άνθρωπο.

Ο μόνος αναμάρτητος δεν καταδίκασε τη μοιχαλίδα.

Ο μόνος δίκαιος προσευχήθηκε για τους σταυρωτές Του.

Ο μόνος αληθινός Κριτής άπλωσε τα χέρια Του πάνω στον Σταυρό και είπε:

«Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οἴδασι τί ποιοῦσι.»

Αυτός είναι ο δρόμος του χριστιανού.

Να βλέπει την αμαρτία χωρίς να χάνει την αγάπη.

Να αγαπά την αλήθεια χωρίς να καταδικάζει τον άνθρωπο.

Να μάχεται το κακό, αλλά να ελπίζει πάντοτε στη δύναμη της μετανοίας.

Ας ζητήσουμε λοιπόν από τον Κύριο να μας χαρίσει καθαρή καρδιά, ταπεινό νου και γλώσσα που να ευλογεί αντί να πληγώνει. Και ας θυμόμαστε πάντοτε ότι ο άνθρωπος που σήμερα πέφτει μπορεί αύριο να γίνει άγιος· όπως κι εμείς στεκόμαστε όρθιοι μόνο επειδή μας κρατά το άπειρο έλεος του Θεού. Αυτό το έλεος ας γίνει και το μέτρο με το οποίο θα βλέπουμε κάθε αδελφό μας.

© Πνευματικές Ανάσες – Με επιφύλαξη παντός δικαιώματος. Το παρόν έργο αποτελεί πνευματική δημιουργία των «Πνευματικών Ανασών». Επιτρέπεται η προσωπική χρήση και η κοινοποίηση με σαφή αναφορά στην πηγή. Κάθε άλλη αναπαραγωγή ή αναδημοσίευση απαιτεί προηγούμενη γραπτή άδεια.