Ἡ ἔξοδος τοῦ Ἀδάμ καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς Ἁγίας καὶ Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς
Η Κυριακή της Τυρινής είναι από τις πιο συγκλονιστικές στιγμές του εκκλησιαστικού έτους. Η Εκκλησία δεν μας βάζει να σταθούμε απλώς μπροστά σε ένα ιστορικό γεγονός, αλλά μπροστά σε μία υπαρξιακή πραγματικότητα. Μας οδηγεί έξω από τον Παράδεισο. Μας βάζει να καθίσουμε δίπλα στον Αδάμ.
«Ἐκάθητο ὁ Ἀδὰμ ἀπέναντι τοῦ Παραδείσου…»
Δεν είναι απλώς ποιητική εικόνα. Είναι πνευματική διάγνωση.
1. Ο Αδάμ δεν έχασε έναν τόπο – έχασε κοινωνία
Η πτώση δεν είναι απλώς παράβαση εντολής. Δεν είναι νομικό παράπτωμα. Δεν είναι η παραβίαση ενός «κανόνα».
Ο Μέγας Βασίλειος διδάσκει ότι ο άνθρωπος δημιουργήθηκε «κατ’ εικόνα» για να πορευθεί «καθ’ ομοίωσιν». Δηλαδή δημιουργήθηκε για κοινωνία, για ένωση, για μέθεξη του ακτίστου φωτός.
Ο Παράδεισος δεν ήταν γεωγραφικός τόπος. Ήταν τρόπος υπάρξεως. Ήταν σχέση.
Η αμαρτία, λοιπόν, είναι ρήξη σχέσης.
Είναι διακοπή κοινωνίας.
Είναι απομάκρυνση από την πηγή της ζωής.
Όταν ο άνθρωπος στρέφεται προς τον εαυτό του ως κέντρο, αποκόπτεται από το Φως.
2. Η ρίζα της πτώσεως: η υπερηφάνεια
Ο Άγιος Εφραίμ ο Σύρος περιγράφει τον Αδάμ να θρηνεί όχι επειδή πεινά ή υποφέρει, αλλά επειδή έχασε την οικειότητα με τον Θεό.
Τι προηγήθηκε όμως;
Η υπερηφάνεια.
Η επιθυμία αυτονόμησης.
Η ψευδαίσθηση ότι μπορεί να υπάρξει χωρίς αναφορά στον Δημιουργό.
Ο πειρασμός δεν ήταν απλώς «φάε». Ήταν «γίνε μόνος σου θεός».
Η πτώση αρχίζει όταν ο άνθρωπος πιστεύει ότι δεν χρειάζεται τον Θεό.
Και εδώ αρχίζει η προσωπική μας ιστορία.
3. «Ἀδάμ, ποῦ εἶ;» – Το ερώτημα που διαπερνά την ανθρωπότητα
Η πρώτη λέξη του Θεού μετά την πτώση δεν είναι καταδίκη. Είναι ερώτηση.
«Ποῦ εἶ;»
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος εξηγεί ότι ο Θεός δεν ρωτά επειδή αγνοεί. Ρωτά για να δώσει ευκαιρία μετανοίας.
Αλλά ο Αδάμ δεν αναλαμβάνει ευθύνη. Κατηγορεί.
«Ἡ γυνὴ…»
Και η Εύα: «Ὁ ὄφις…»
Η αμαρτία διασπά όχι μόνο τη σχέση με τον Θεό, αλλά και τη σχέση μεταξύ των ανθρώπων.
Η έξοδος από τον Παράδεισο αρχίζει από την άρνηση ευθύνης.
4. Γιατί η Εκκλησία τοποθετεί αυτό το γεγονός πριν τη Σαρακοστή;
Δεν είναι τυχαίο.
Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή δεν είναι περίοδος ενοχικής τιμωρίας. Είναι πορεία επιστροφής.
Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς διδάσκει ότι η νηστεία δεν είναι αυτοσκοπός. Είναι μέσο καθάρσεως του νου ώστε να επανέλθει στην καθαρότητα του «κατ’ εικόνα».
Ο Αδάμ έπεσε από ακρασία.
Η Εκκλησία προτείνει εγκράτεια.
Ο Αδάμ παρασύρθηκε από την επιθυμία.
Η Εκκλησία καλλιεργεί πνευματική διάκριση.
Η Σαρακοστή είναι η αντίστροφη πορεία της πτώσεως.
5. Η νηστεία ως θεραπεία
Η νηστεία δεν είναι δίαιτα.
Δεν είναι πολιτισμικό έθιμο.
Δεν είναι απλώς αλλαγή διατροφής.
Είναι άσκηση ελευθερίας.
Ο άνθρωπος που δεν μπορεί να πει «όχι» σε ένα πιάτο, δύσκολα θα πει «όχι» σε έναν πειρασμό.
Η Εκκλησία μας παιδαγωγεί.
Μας μαθαίνει ότι το σώμα δεν είναι εχθρός. Είναι συνεργός στη σωτηρία.
Η εγκράτεια επαναφέρει την αρμονία ψυχής και σώματος.
6. Η Κυριακή της Συγχωρήσεως
Η ίδια ημέρα είναι και Κυριακή της Συγχωρήσεως.
Γιατί;
Διότι χωρίς συγχώρηση δεν υπάρχει επιστροφή.
Η πτώση ξεκινά από τη ρήξη.
Η αποκατάσταση αρχίζει από τη συμφιλίωση.
Όταν ζητώ συγγνώμη, αναλαμβάνω ευθύνη.
Όταν συγχωρώ, μιμούμαι τον Θεό.
Η συγχώρηση ανοίγει την πύλη που έκλεισε η υπερηφάνεια.
7. Ο Αδάμ είμαστε εμείς
Δεν είναι ένας μακρινός πρόγονος.
Κάθε φορά που:
- Δικαιολογώ τον εαυτό μου.
- Κατηγορώ τον άλλον.
- Κρύβομαι από την αλήθεια.
- Ζω χωρίς προσευχή.
Κάθομαι «ἀπέναντι τοῦ Παραδείσου».
Αλλά υπάρχει κάτι συγκλονιστικό:
Ο Αδάμ κάθεται απέναντι.
Δεν φεύγει εντελώς.
Υπάρχει νοσταλγία.
Και όπου υπάρχει νοσταλγία Θεού, υπάρχει ελπίδα.
8. Ο Χριστός – ο Νέος Αδάμ
Η ιστορία δεν τελειώνει στην έξοδο.
Ο Άγιος Ειρηναίος Λυώνος μιλά για την «ανακεφαλαίωση» των πάντων στο πρόσωπο του Χριστού.
Εκεί που ο πρώτος Αδάμ άπλωσε χέρι προς το ξύλο της παρακοής,
ο Νέος Αδάμ απλώνει χέρια στο Ξύλο του Σταυρού.
Εκεί που ο πρώτος έφερε θάνατο,
ο δεύτερος φέρνει ζωή.
Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι πορεία προς το Πάθος και την Ανάσταση.
Δεν πενθούμε χωρίς ελπίδα.
Αγωνιζόμαστε με βεβαιότητα νίκης.
9. «Ἔφθασε ὁ καιρός…»
Το τροπάριο δεν λέει «έρχεται».
Λέει «ἔφθασε».
Ο χρόνος της αναβολής τελείωσε.
Δεν υπάρχει καλύτερη στιγμή από τώρα για:
- Εξομολόγηση
- Συμφιλίωση
- Προσευχή
- Πνευματική απόφαση
Η Σαρακοστή είναι πρόσκληση.
Όχι επιβολή.
10. Πρακτική πνευματική πορεία
Η Εκκλησία μάς δίνει συγκεκριμένο δρόμο:
- Νηστεία με διάκριση.
- Προσευχή με ταπείνωση.
- Ελεημοσύνη με μυστικότητα.
- Συγχώρηση με ειλικρίνεια.
- Συμμετοχή στις ακολουθίες.
Το Τριώδιο δεν είναι λογοτεχνία. Είναι θεραπευτικό εγχειρίδιο.
11. Η νοσταλγία του Παραδείσου
Η μεγαλύτερη τραγωδία δεν είναι η πτώση.
Είναι να συνηθίσουμε μακριά από τον Θεό.
Η Σαρακοστή ξυπνά τη νοσταλγία.
Μας θυμίζει ότι δεν πλαστήκαμε για να ζούμε επιφανειακά.
Πλαστήκαμε για φως.
12. Η ελπίδα της επιστροφής
Η πύλη του Παραδείσου δεν άνοιξε από τον Αδάμ.
Άνοιξε από τον Χριστό.
Στον Σταυρό, ο ληστής ακούει:
«Σήμερον μετ’ ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ Παραδείσῳ.»
Η ιστορία που άρχισε με έξοδο, τελειώνει με είσοδο.
Επίλογος
Ας καθίσουμε λίγο δίπλα στον Αδάμ.
Ας κλάψουμε για ό,τι χάσαμε.
Αλλά ας μην μείνουμε εκεί.
Ἔφθασε ὁ καιρός.
Η Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι μπροστά μας.
Όχι ως βάρος.
Ως ευκαιρία.
Όχι ως πένθος χωρίς φως.
Αλλά ως πορεία προς την Ανάσταση.
Καλή και ευλογημένη Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή.
Απάντηση