Η Καθαρά Δευτέρα είναι αρχή. Όχι απλώς αλλαγή τροφής, αλλά αλλαγή καρδιάς. Και για να σταθούμε σωστά στην αρχή της Σαρακοστής, η Εκκλησία μάς προβάλλει μορφές που έζησαν τη νηστεία όχι ως εξωτερικό τύπο, αλλά ως εσωτερική μεταμόρφωση. Μια τέτοια μορφή είναι ο Άγιος Ιωσήφ ο Ησυχαστής.

Γεννήθηκε στον κόσμο με το όνομα Φραγκίσκος. Από νεαρός είχε μέσα του μια φλόγα. Δεν τον χωρούσε η κοσμική ζωή. Η ψυχή του ζητούσε ησυχία, προσευχή, απόλυτη αφοσίωση. Και όταν άκουσε την κλήση, δεν καθυστέρησε. Άφησε τα πάντα και ανέβηκε στο Άγιον Όρος.

Εκεί δεν βρήκε άνεση. Βρήκε αγώνα. Σπηλιές, φτώχεια, έλλειψη, σκληρή ζωή. Μα μέσα σε αυτή τη στέρηση, βρήκε πλούτο πνευματικό. Γιατί η νηστεία του δεν ήταν απλώς λιγότερη τροφή· ήταν λιγότερο «εγώ».

Έτρωγε ελάχιστα. Πολλές φορές μία φορά την ημέρα, λίγο ψωμί και λίγο νερό. Αλλά δεν καυχιόταν γι’ αυτό. Έλεγε ότι η νηστεία είναι εργαλείο, όχι σκοπός. Αν η νηστεία δεν γεννά ταπείνωση, τότε γίνεται αφορμή υπερηφάνειας.

Η νύχτα στο κελλί του γινόταν λειτουργία. Αγρυπνία με δάκρυα. Προσευχή αδιάλειπτη: «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με». Η ευχή έγινε η αναπνοή του. Και όσο καθάριζε ο νους, τόσο γλύκαινε η καρδιά.

Δεν ήταν άνθρωπος σκληρός. Ήταν πατέρας. Όσοι πλησίαζαν έβρισκαν παρηγοριά. Γιατί ο άνθρωπος που έχει πολεμήσει τον εαυτό του, μαλακώνει προς τους άλλους. Έλεγε στους υποτακτικούς του:

«Μη φοβάστε τον αγώνα. Να φοβάστε μόνο την απελπισία.»

Η Σαρακοστή, λοιπόν, δεν είναι επίδειξη δύναμης. Είναι σχολείο ελπίδας. Ο Άγιος Ιωσήφ έπεφτε, σηκωνόταν, ξανάπεφτε, ξανασηκωνόταν. Δεν θεωρούσε τον εαυτό του τέλειο. Θεωρούσε τον εαυτό του μαθητή.

Έλεγε ακόμη:
«Ο Θεός δεν ζητά κατορθώματα· ζητά καρδιά συντετριμμένη.»

Και εδώ βρίσκεται το μυστήριο της Καθαράς Δευτέρας. Καθαρότητα δεν σημαίνει ότι είμαι άψογος. Σημαίνει ότι αναγνωρίζω τη βρωμιά μου και ζητώ καθαρισμό. Ότι δεν δικαιολογώ τα πάθη μου, αλλά τα φέρνω στο φως.

Ο Άγιος πέρασε μεγάλους πειρασμούς. Σωματικές ασθένειες, επιθέσεις λογισμών, εσωτερικές μάχες. Κι όμως, δεν εγκατέλειψε. Η νηστεία τον έκανε ελεύθερο. Όχι από την πείνα, αλλά από την εξάρτηση. Έμαθε να ζει με λίγο, για να χωρέσει το Πολύ.

Και όταν η χάρις τον επισκέφθηκε, έγινε φως για πολλούς. Μα ποτέ δεν είπε «έφτασα». Μέχρι το τέλος έμενε ταπεινός.

Για εμάς σήμερα, η μορφή του γίνεται καθρέφτης. Ξεκινάμε νηστεία. Μπορεί να σκεφτόμαστε το φαγητό. Εκείνος σκεφτόταν την καρδιά. Μπορεί να φοβόμαστε αν θα αντέξουμε. Εκείνος φοβόταν μόνο μην απομακρυνθεί από την προσευχή.

Η νηστεία έχει τρία επίπεδα:

1. Νηστεία τροφών.
2. Νηστεία παθών.
3. Νηστεία εγωισμού.

Αν μείνουμε στο πρώτο, θα κουραστούμε. Αν προχωρήσουμε στο δεύτερο, θα ωφεληθούμε. Αν φτάσουμε στο τρίτο, θα ελευθερωθούμε.

Ο Άγιος Ιωσήφ μας διδάσκει ότι η άσκηση χωρίς αγάπη είναι ξηρότητα. Αλλά η άσκηση με ταπείνωση γίνεται φως. Και αυτό είναι το πνεύμα της Καθαράς Δευτέρας.

Ξεκινάμε.

Όχι με βαριά καρδιά.
Όχι με φόβο.
Αλλά με απόφαση.

Να συγχωρήσουμε.
Να μιλήσουμε λιγότερο.
Να προσευχηθούμε περισσότερο.
Να ζητήσουμε έλεος.

Η Σαρακοστή είναι πορεία προς το Πάσχα. Δεν είναι σκοπός η στέρηση. Σκοπός είναι η Ανάσταση. Και κάθε μικρή νίκη απέναντι στο πάθος είναι μικρή ανάσταση.

Ας πάρουμε λοιπόν την ευχή του Αγίου.
Ας κάνουμε αρχή χωρίς υπερηφάνεια.
Και αν πέσουμε, ας θυμηθούμε τον λόγο του:

«Μέχρι να έρθει η χάρις, να μην σταματάς να αγωνίζεσαι.»