Ο Βίος του Αββά Αγάθωνος του Μεγάλου
1. Η έρημος ως τόπος θεογνωσίας
Στους πρώτους αιώνες της Εκκλησίας, όταν το πνεύμα του Ευαγγελίου φλόγιζε τις καρδιές των πιστών, εμφανίσθηκε ένα μοναδικό φαινόμενο: οι Πατέρες της ερήμου. Άνθρωποι που εγκατέλειψαν πόλεις, αξιώματα και περιουσίες για να αναζητήσουν τον Θεό στην ησυχία.
Η έρημος της Αιγύπτου έγινε ένα μεγάλο πνευματικό εργαστήριο. Εκεί γεννήθηκαν μορφές αγιότητος που σημάδεψαν την πορεία της Εκκλησίας. Ανάμεσα σε αυτούς ξεχωρίζει μια μορφή φωτεινή, γεμάτη ταπείνωση και διάκριση: ο Αββάς Αγάθων.
Η Εκκλησία τον ονόμασε «Μέγα» όχι επειδή έκανε εντυπωσιακά έργα, αλλά επειδή κατέκτησε την καρδιά της ευαγγελικής ζωής: την ταπείνωση και την αγάπη.
2. Η κλήση στην ασκητική ζωή
Ο Αββάς Αγάθων έζησε τον 4ο αιώνα, την εποχή που ο μοναχισμός άνθιζε στις ερήμους της Αιγύπτου. Οι πηγές δεν μας δίνουν πολλές πληροφορίες για τα παιδικά του χρόνια. Όμως γνωρίζουμε ότι από νεαρή ηλικία ένιωσε την κλήση να αφιερωθεί ολοκληρωτικά στον Θεό.
Έτσι εγκατέλειψε τον κόσμο και κατευθύνθηκε προς την έρημο της Σκήτης, όπου ήδη ζούσαν μεγάλοι ασκητές, μαθητές του Αββάς Αντώνιος ο Μέγας και των άλλων μεγάλων Πατέρων.
Η ζωή στην έρημο ήταν σκληρή. Δεν υπήρχαν ανέσεις. Δεν υπήρχε ασφάλεια. Υπήρχε όμως κάτι πολύ μεγαλύτερο: η δυνατότητα να συναντήσει κανείς τον Θεό μέσα στη σιωπή.
Ο Αγάθων αγάπησε αυτή τη ζωή. Δεν την είδε ως θυσία, αλλά ως δρόμο ελευθερίας.
3. Η άσκηση της σιωπής
Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του Αββά Αγάθωνος ήταν η αγάπη του για τη σιωπή. Οι Πατέρες της ερήμου γνώριζαν ότι η γλώσσα μπορεί να γίνει πηγή πολλών πτώσεων.
Γι’ αυτό και ο Αγάθων ασκούσε μεγάλη προσοχή στα λόγια του. Μιλούσε λίγο, αλλά όταν μιλούσε τα λόγια του ήταν γεμάτα σοφία.
Έλεγε:
«Ποτέ δεν μετάνιωσα επειδή σιώπησα. Πολλές φορές μετάνιωσα επειδή μίλησα».
Η σιωπή για τους ασκητές δεν ήταν απλώς αποχή από την ομιλία. Ήταν πνευματική κατάσταση. Ήταν η ησυχία της καρδιάς που επιτρέπει στον άνθρωπο να ακούσει τη φωνή του Θεού.
4. Η μεγάλη αρετή της διάκρισης
Ο Αββάς Αγάθων θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους διδασκάλους της διάκρισης στην πατερική παράδοση.
Η διάκριση είναι η ικανότητα να ξεχωρίζει κανείς το θέλημα του Θεού μέσα στις δυσκολίες της ζωής. Δεν είναι απλώς σοφία. Είναι φωτισμός.
Οι μοναχοί της ερήμου τον συμβουλεύονταν συχνά. Και εκείνος πάντοτε απαντούσε με ταπείνωση.
Έλεγε:
«Δεν υπάρχει μεγαλύτερη αρετή από τη διάκριση».
Γιατί χωρίς αυτήν, ακόμη και οι καλές πράξεις μπορούν να οδηγήσουν σε πλάνη.
5. Η αγάπη προς τον πλησίον
Η καρδιά του Αββά Αγάθωνος ήταν γεμάτη αγάπη. Δεν έβλεπε τους ανθρώπους με αυστηρότητα αλλά με συμπόνια.
Κάποτε οι αδελφοί τον ρώτησαν:
«Ποια αρετή είναι μεγαλύτερη;»
Και εκείνος απάντησε:
«Η αγάπη. Γιατί όλες οι άλλες αρετές είναι δρόμοι, αλλά η αγάπη είναι ο ίδιος ο Θεός».
Δεν δίδασκε με θεωρίες. Η ζωή του ήταν μαρτυρία.
6. Η δοκιμασία της ταπεινώσεως
Ένα από τα πιο γνωστά περιστατικά της ζωής του δείχνει το βάθος της ταπεινώσεώς του.
Κάποιοι μοναχοί θέλησαν να τον δοκιμάσουν. Πήγαν λοιπόν κοντά του και του είπαν:
«Εσύ είσαι ο Αγάθων; Ακούσαμε ότι είσαι υπερήφανος και αλαζόνας».
Ο άγιος απάντησε:
«Ναι, έτσι είναι».
Του είπαν ξανά:
«Ακούσαμε ότι είσαι φλύαρος».
Και εκείνος είπε:
«Ναι, έτσι είναι».
Τέλος του είπαν:
«Ακούσαμε ότι είσαι αιρετικός».
Τότε ο Αγάθων απάντησε:
«Αυτό δεν το δέχομαι».
Οι μοναχοί τον ρώτησαν γιατί δέχτηκε τις άλλες κατηγορίες αλλά όχι αυτή.
Και εκείνος είπε:
«Τα άλλα τα δέχομαι γιατί βοηθούν την ψυχή μου. Η αίρεση όμως χωρίζει τον άνθρωπο από τον Θεό».
Η απάντηση αυτή έδειξε όχι μόνο την ταπείνωσή του αλλά και τη βαθιά του πίστη.
7. Η άσκηση της καρδιάς
Ο Αββάς Αγάθων δεν περιοριζόταν σε εξωτερικές ασκήσεις. Καταλάβαινε ότι η πραγματική άσκηση βρίσκεται μέσα στην καρδιά.
Έλεγε:
«Ο άνθρωπος πρέπει να φυλάει την καρδιά του περισσότερο από όλα».
Γιατί από εκεί ξεκινούν οι λογισμοί, οι επιθυμίες και οι πράξεις.
Η πνευματική ζωή δεν είναι απλώς εξωτερική συμπεριφορά. Είναι εσωτερική μεταμόρφωση.
8. Η αγάπη προς τον Θεό
Η ζωή του Αββά Αγάθωνος ήταν συνεχής προσευχή. Δεν προσευχόταν μόνο σε συγκεκριμένες ώρες. Η καρδιά του ήταν πάντοτε στραμμένη προς τον Θεό.
Οι Πατέρες της ερήμου δίδασκαν την αδιάλειπτη προσευχή. Ο Αγάθων ζούσε αυτή την πραγματικότητα.
Η προσευχή του δεν ήταν τυπική. Ήταν κραυγή καρδιάς.
9. Η πνευματική του ακτινοβολία
Με τον καιρό πολλοί μοναχοί άρχισαν να τον επισκέπτονται για να ζητήσουν συμβουλές. Ο Αγάθων όμως δεν θεωρούσε τον εαυτό του διδάσκαλο.
Έλεγε:
«Δεν είμαι δάσκαλος. Είμαι μαθητής».
Η ταπείνωση αυτή έκανε τον λόγο του ακόμη πιο ισχυρό.
10. Η κοίμηση του αγίου
Όταν πλησίαζε το τέλος της ζωής του, οι μαθητές του συγκεντρώθηκαν γύρω του.
Το πρόσωπό του έλαμπε. Όμως εκείνος είπε κάτι που συγκλόνισε τους αδελφούς:
«Φοβάμαι».
Τον ρώτησαν:
«Πάτερ, εσύ φοβάσαι;»
Και εκείνος απάντησε:
«Έκανα ό,τι μπορούσα για να τηρήσω τις εντολές του Θεού, αλλά άνθρωπος είμαι. Δεν γνωρίζω αν οι πράξεις μου ήταν αρεστές στον Θεό».
Η απάντηση αυτή δείχνει την αληθινή ταπείνωση των αγίων.
Και έτσι ο Αββάς Αγάθων παρέδωσε την ψυχή του στον Θεό.
11. Η διδασκαλία του για τον άνθρωπο
Η ζωή του Αγάθωνος μας διδάσκει τρία μεγάλα μαθήματα:
Ταπείνωση – να βλέπουμε τον εαυτό μας με ειλικρίνεια.
Διάκριση – να ζητούμε το θέλημα του Θεού σε κάθε πράξη.
Αγάπη – να βλέπουμε κάθε άνθρωπο ως εικόνα του Θεού.
12. Το μήνυμα του για τον σύγχρονο άνθρωπο
Στον κόσμο της βιασύνης και του θορύβου, ο Αββάς Αγάθων μας θυμίζει την αξία της ησυχίας.
Στον κόσμο της αυτοπροβολής, μας διδάσκει την ταπείνωση.
Στον κόσμο της κρίσεως και της κατάκρισης, μας δείχνει τον δρόμο της αγάπης.
13. Επίλογος
Η ζωή του Αββά Αγάθωνος είναι ένα Ευαγγέλιο γραμμένο με πράξεις. Δεν άφησε πίσω του βιβλία, αλλά άφησε κάτι πολύ μεγαλύτερο: ένα παράδειγμα ζωής.
Οι Πατέρες της ερήμου μας δείχνουν ότι η αγιότητα δεν είναι κάτι μακρινό. Είναι δρόμος που ανοίγεται μπροστά σε κάθε άνθρωπο που θέλει να αγαπήσει τον Θεό με όλη του την καρδιά.
Και ο Αββάς Αγάθων, ο ταπεινός ασκητής της ερήμου, παραμένει μέχρι σήμερα ένας φωτεινός οδηγός στην πνευματική πορεία της Εκκλησίας.
Απάντηση