Αρχή της Ινδίκτου: Όταν ο χρόνος γίνεται ευκαιρία επιστροφής στον Θεό

Υπάρχουν στιγμές που ο άνθρωπος αισθάνεται βαθιά την ανάγκη να αρχίσει ξανά.

Όχι επειδή μπορεί να διαγράψει όσα πέρασαν. Ούτε επειδή μια αλλαγή ημερομηνίας εξαφανίζει τα λάθη, τις πληγές και τις εκκρεμότητες. Αλλά επειδή η καρδιά κουράζεται να ζει μακριά από εκείνο που της δίνει αληθινό νόημα. Ζητά μια αφετηρία. Ένα σημείο επιστροφής. Μια ήσυχη ευκαιρία να ξαναστραφεί προς τον Θεό.

Η 1η Σεπτεμβρίου, η Αρχή της Ινδίκτου και αρχή του νέου εκκλησιαστικού έτους, μας προσφέρει ακριβώς αυτή την ευκαιρία.

Ο κόσμος μετρά τον χρόνο με ημερολόγια, υποχρεώσεις, προθεσμίες και στόχους. Η Εκκλησία, όμως, μας μαθαίνει να τον βλέπουμε διαφορετικά: ως δώρο, ως ευλογία και ως χώρο συναντήσεως με τον Θεό. Κάθε ημέρα μπορεί να γίνει τόπος μετανοίας, αγάπης, προσευχής και σωτηρίας. Κάθε καινούργια αρχή μπορεί να γίνει επιστροφή στο πρόσωπο του Χριστού.

Τι είναι η Αρχή της Ινδίκτου;

Η λέξη «Ινδικτιών» ή «Ίνδικτος» προέρχεται από τη ρωμαϊκή διοικητική παράδοση και συνδεόταν με έναν δεκαπενταετή κύκλο οικονομικού και φορολογικού υπολογισμού. Στη βυζαντινή αυτοκρατορία η 1η Σεπτεμβρίου καθιερώθηκε ως αρχή αυτού του κύκλου και ως έναρξη του νέου έτους.

Η Εκκλησία δεν έμεινε όμως στην εξωτερική, διοικητική σημασία της ημέρας. Πήρε τον ανθρώπινο χρόνο και τον ενέταξε μέσα στη ζωή της. Τον αγίασε με την προσευχή, τη λατρεία και την προσδοκία της Βασιλείας του Θεού.

Έτσι, η 1η Σεπτεμβρίου έγινε η αρχή του εκκλησιαστικού έτους. Από αυτή την ημέρα ξεκινά ένας νέος λειτουργικός κύκλος, μέσα στον οποίο θα ξαναζήσουμε τα μεγάλα γεγονότα της θείας οικονομίας: τη Γέννηση της Θεοτόκου, τα Χριστούγεννα, τη Βάπτιση του Κυρίου, τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, το Πάθος, την Ανάσταση, την Πεντηκοστή και όλες τις μνήμες των Αγίων.

Δεν πρόκειται για μια απλή επανάληψη εορτών. Η Εκκλησία δεν γυρίζει μηχανικά γύρω από έναν κλειστό κύκλο. Κάθε χρόνο μας καλεί να πλησιάσουμε βαθύτερα το μυστήριο του Χριστού. Να ακούσουμε ξανά το Ευαγγέλιο, αλλά αυτή τη φορά με περισσότερη προσοχή. Να σταθούμε μπροστά στον Σταυρό με μεγαλύτερη μετάνοια. Να υποδεχθούμε την Ανάσταση με καρδιά περισσότερο ελεύθερη από το βάρος της αμαρτίας.

Ο λειτουργικός χρόνος δεν μας επιστρέφει απλώς στα γεγονότα του παρελθόντος. Μας εισάγει ξανά στη ζωντανή παρουσία τους.

Ο Χριστός στο κέντρο του χρόνου

Στο Ευαγγελικό ανάγνωσμα που συνδέεται με την ημέρα, ο Χριστός εισέρχεται στη συναγωγή της Ναζαρέτ και διαβάζει από τον προφήτη Ησαΐα:

«Πνεῦμα Κυρίου ἐπ’ ἐμέ, οὗ εἵνεκεν ἔχρισέ με· εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με, ἰάσασθαι τοὺς συντετριμμένους τὴν καρδίαν… κηρύξαι ἐνιαυτὸν Κυρίου δεκτόν».

Και ύστερα λέγει στους ανθρώπους που Τον ακούν:

«Σήμερον πεπλήρωται ἡ γραφὴ αὕτη ἐν τοῖς ὠσὶν ὑμῶν».

Η λέξη «σήμερον» έχει ιδιαίτερη δύναμη. Ο Χριστός δεν είναι μια ανάμνηση που ανήκει σε έναν μακρινό χρόνο. Είναι παρών. Έρχεται σήμερα να θεραπεύσει τη συντετριμμένη καρδιά, να ελευθερώσει τον αιχμάλωτο άνθρωπο, να φωτίσει εκείνον που δεν βλέπει δρόμο μπροστά του.

Γι’ αυτό και η αληθινή νέα αρχή δεν βρίσκεται στην αλλαγή του ημερολογίου, αλλά στη συνάντηση με τον Χριστό.

Μπορεί να περάσουν πολλοί χρόνοι και ο άνθρωπος να παραμένει κλεισμένος στις ίδιες πικρίες, στις ίδιες δικαιολογίες και στα ίδια πάθη. Και μπορεί, μέσα σε μία μόνο στιγμή ειλικρινούς μετανοίας, να ανοίξει μπροστά του ένας καινούργιος δρόμος.

Ο χρόνος γίνεται αληθινά νέος όταν αφήνουμε τον Χριστό να εισέλθει μέσα του.

Ο χρόνος δεν είναι ιδιοκτησία μας

Συχνά μιλάμε για τον χρόνο σαν να μας ανήκει. Λέμε «ο χρόνος μου», «το πρόγραμμά μου», «οι ημέρες μου». Κι όμως, κανείς μας δεν γνωρίζει πόσος χρόνος τού έχει δοθεί. Δεν μπορούμε να κρατήσουμε ούτε μία στιγμή ούτε να επιστρέψουμε σε εκείνη που πέρασε.

Ο χρόνος είναι δώρο. Και κάθε δώρο ζητά ευχαριστία και ευθύνη.

Δεν σημαίνει ότι πρέπει να γεμίσουμε όλες τις ώρες μας με δραστηριότητες. Ούτε ότι η πνευματική ζωή είναι ένα ακόμη βάρος μέσα σε ένα ήδη κουρασμένο πρόγραμμα. Σημαίνει να αναγνωρίσουμε ότι μέσα σε όσα κάνουμε μπορεί να κατοικήσει η παρουσία του Θεού.

Μια εργασία που γίνεται με τιμιότητα. Μια συγγνώμη που δεν αναβάλλεται. Ένα τηλεφώνημα σε έναν μοναχικό άνθρωπο. Λίγα λεπτά προσευχής πριν αρχίσει η ημέρα. Μια επίσκεψη σε έναν ασθενή. Η υπομονή μέσα στην οικογένεια. Η σιωπή απέναντι σε έναν λογισμό κατακρίσεως.

Αυτές οι μικρές πράξεις δεν είναι ασήμαντες. Είναι ο τρόπος με τον οποίο ο καθημερινός χρόνος μεταμορφώνεται σε χρόνο αγάπης.

Το ερώτημα, λοιπόν, στην αρχή του νέου εκκλησιαστικού έτους δεν είναι μόνο: «Τι θέλω να πετύχω;» Είναι κυρίως: «Πώς θέλω να σταθώ ενώπιον του Θεού και του ανθρώπου;»

Μια νέα αρχή χωρίς θόρυβο

Οι κοσμικές πρωτοχρονιές συνοδεύονται συχνά από μεγάλες αποφάσεις. Υποσχόμαστε ότι θα αλλάξουμε συνήθειες, θα διορθώσουμε τη ζωή μας, θα γίνουμε διαφορετικοί άνθρωποι. Πολλές από αυτές τις αποφάσεις χάνονται γρήγορα, επειδή στηρίζονται μόνο στον ενθουσιασμό της στιγμής.

Η Εκκλησία προτείνει κάτι πιο ταπεινό και πιο αληθινό: όχι μια θεαματική αλλαγή, αλλά ένα μικρό σταθερό βήμα.

Να μην υποσχεθούμε στον Θεό όσα δεν μπορούμε να κρατήσουμε. Να Του προσφέρουμε όμως κάτι συγκεκριμένο:

• λίγη προσευχή κάθε πρωί και κάθε βράδυ,
• προσεκτικότερη συμμετοχή στη Θεία Λειτουργία,
• μελέτη λίγων στίχων από το Ευαγγέλιο,
• αγώνα να περιορίσουμε την κατάκριση,
• μία πράξη αγάπης που δεν θα γνωρίζει κανείς,
• συμφιλίωση με έναν άνθρωπο που πληγώσαμε ή μας πλήγωσε.

Δεν χρειάζεται να τα κάνουμε όλα μαζί. Μία μικρή αρχή, όταν γίνεται με ειλικρίνεια και επιμονή, μπορεί να αλλάξει την κατεύθυνση ολόκληρης της ζωής.

Ο Θεός δεν περιφρονεί το μικρό βήμα. Βλέπει τον κόπο που κρύβεται πίσω του. Βλέπει τον άνθρωπο που πέφτει και ξανασηκώνεται. Δεν ζητά από εμάς να φτάσουμε αμέσως στο τέλος της διαδρομής. Μας ζητά να Του επιτρέψουμε να γίνει συνοδοιπόρος μας.

Τρεις ερωτήσεις για το νέο εκκλησιαστικό έτος

Αν θέλουμε η ημέρα αυτή να μην περάσει σαν μια απλή πληροφορία του ημερολογίου, μπορούμε να σταθούμε για λίγο στη σιωπή και να θέσουμε στον εαυτό μας τρεις ερωτήσεις.

1. Για ποιο πράγμα θέλω να ευχαριστήσω τον Θεό;

Πριν ζητήσουμε κάτι καινούργιο, ας θυμηθούμε όσα ήδη λάβαμε. Ανθρώπους που στάθηκαν κοντά μας, δυσκολίες από τις οποίες βγήκαμε, μικρές χαρές που θεωρήσαμε αυτονόητες, ακόμη και δοκιμασίες που μας ωρίμασαν.

Η ευχαριστία θεραπεύει το βλέμμα. Μας βοηθά να αναγνωρίσουμε ότι η ζωή μας δεν είναι μόνο όσα μας λείπουν.

2. Τι χρειάζεται να αφήσω πίσω μου;

Ίσως μια παλιά πικρία. Μια συνήθεια που πληγώνει. Μια διαρκή αναβολή. Έναν θυμό που έχει γίνει μέρος της καθημερινότητάς μας. Δεν είναι πάντοτε εύκολο να τα αποχωριστούμε. Η αρχή όμως γίνεται όταν τα ονομάσουμε με ειλικρίνεια ενώπιον του Θεού και ζητήσουμε τη βοήθειά Του.

3. Ποιο μικρό βήμα μπορώ να κάνω από σήμερα;

Όχι από την επόμενη εβδομάδα ούτε όταν οι συνθήκες γίνουν ιδανικές. Σήμερα. Μπορεί να είναι μια προσευχή, μια συγγνώμη, μια επίσκεψη, μια απόφαση να κλείσουμε για λίγο τον θόρυβο και να ακούσουμε την καρδιά μας.

Η πνευματική ζωή οικοδομείται μέσα στο «σήμερα».

Η δημιουργία ως δώρο και ευθύνη

Η 1η Σεπτεμβρίου έχει καθιερωθεί επίσης ως ημέρα προσευχής για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Η σύνδεση αυτή δεν είναι ξένη προς την πνευματική ζωή. Ο κόσμος δεν είναι μια ιδιοκτησία που μπορούμε να εξαντλούμε χωρίς μέτρο. Είναι δημιουργία του Θεού και δώρο που μας εμπιστεύθηκε.

Ο σεβασμός προς τη δημιουργία αρχίζει από την ευχαριστία και την εγκράτεια. Από τον τρόπο που χρησιμοποιούμε τα αγαθά, από την αποφυγή της σπατάλης, από τη φροντίδα του τόπου όπου ζούμε. Όταν ο άνθρωπος παύει να βλέπει τα πάντα ως αντικείμενα προς κατανάλωση, αρχίζει να αναγνωρίζει τον κόσμο ως ευλογία.

Η θεραπεία της σχέσεώς μας με τη δημιουργία συνδέεται με τη θεραπεία της καρδιάς μας. Μια καρδιά που μαθαίνει να ευχαριστεί δεν λεηλατεί. Μια καρδιά που αγαπά τον Δημιουργό σέβεται και το δημιούργημά Του.

«Ευλόγησον τον στέφανον του ενιαυτού»

Στην αρχή του νέου εκκλησιαστικού έτους η Εκκλησία προσεύχεται να ευλογήσει ο Θεός «τον στέφανον του ενιαυτού».

Δεν ζητά έναν χρόνο χωρίς καμία δυσκολία. Ζητά έναν χρόνο ευλογημένο. Και ευλογημένος χρόνος δεν είναι αναγκαστικά ο ανέφελος χρόνος. Είναι ο χρόνος μέσα στον οποίο, ό,τι κι αν συναντήσουμε, δεν χάνουμε την παρουσία του Θεού.

Μπορεί να υπάρξουν δοκιμασίες, απώλειες και στιγμές αβεβαιότητας. Όμως, αν μέσα σε αυτές κρατήσουμε την πίστη, την προσευχή και την αγάπη, τότε ακόμη και ο πόνος δεν μένει άκαρπος. Μπορεί να γίνει τόπος συναντήσεως, ωριμότητας και βαθύτερης εμπιστοσύνης.

Η Εκκλησιαστική Πρωτοχρονιά μάς θυμίζει ότι ο Θεός δεν περιμένει να διορθώσουμε μόνοι μας ολόκληρη τη ζωή μας και ύστερα να Τον πλησιάσουμε. Μας συναντά όπως είμαστε και μας καλεί να ξεκινήσουμε μαζί Του.

Ας μην περιμένουμε, λοιπόν, μια άλλη ημέρα, μια πιο κατάλληλη περίοδο ή μια ζωή χωρίς προβλήματα. Η πόρτα της επιστροφής ανοίγει σήμερα.

Ας παραδώσουμε στον Θεό τον χρόνο που πέρασε, με τα λάθη και τις ευλογίες του. Ας εμπιστευθούμε στα χέρια Του τον χρόνο που έρχεται, με τα σχέδια, τους φόβους και τις ελπίδες μας. Και ας ζητήσουμε να μη ζήσουμε απλώς περισσότερες ημέρες, αλλά να ζήσουμε τις ημέρες μας με περισσότερη αλήθεια, μετάνοια και αγάπη.

Γιατί η αληθινή νέα αρχή δεν είναι μια ημερομηνία.

Είναι η στιγμή που η καρδιά στρέφεται ξανά προς τον Θεό.

Σύντομη προσευχή

Κύριε Ιησού Χριστέ,

Σε ευχαριστούμε για τον χρόνο που μας χάρισες και για κάθε φανερή και κρυφή ευεργεσία Σου.

Συγχώρησε όσα πράξαμε χωρίς αγάπη, όσα παραλείψαμε από αμέλεια και όσες ημέρες αφήσαμε να περάσουν μακριά από την παρουσία Σου.

Ευλόγησε το νέο εκκλησιαστικό έτος. Φώτισε τα βήματά μας, στήριξε όσους δοκιμάζονται, παρηγόρησε τις πληγωμένες καρδιές και δίδαξέ μας να χρησιμοποιούμε τον χρόνο μας με πίστη, ευχαριστία και αγάπη.

Χάρισέ μας όχι απλώς μια καινούργια χρονιά, αλλά μια καινούργια καρδιά, στραμμένη προς Εσένα και ανοιχτή προς κάθε άνθρωπο.

Αμήν.

Αν αυτό το άρθρο σας ωφέλησε, μοιραστείτε το με έναν άνθρωπο που ίσως το έχει ανάγκη.

---