Ο Σταυρός δεν είναι τιμωρία — Είναι ο δρόμος της αγάπης

Όταν ο Χριστός συνομιλεί με τον Νικόδημο, δεν παρουσιάζει τον Σταυρό ως πράξη καταδίκης. Τα λόγια Του είναι καθαρά: «Οὕτως γὰρ ἠγάπησεν ὁ θεὸς τὸν κόσμον…» και αμέσως μετά: «οὐ γὰρ ἀπέστειλεν ὁ θεὸς τὸν υἱὸν εἰς τὸν κόσμον ἵνα κρίνῃ τὸν κόσμον, ἀλλ᾿ ἵνα σωθῇ ὁ κόσμος δι᾿ αὐτοῦ» (Ιω. 3:16–17). Η αφετηρία, λοιπόν, δεν είναι η τιμωρία. Είναι η αγάπη. Και ο σκοπός δεν είναι η καταδίκη. Είναι η σωτηρία.

Αυτό έχει μεγάλη σημασία για τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουμε και τις δικές μας δοκιμασίες. Δεν έχουμε δικαίωμα να βαφτίζουμε κάθε ασθένεια, κάθε απώλεια, κάθε αδικία ή κάθε τραύμα ως προσωπική τιμωρία του Θεού. Υπάρχει πόνος που γεννιέται από την ανθρώπινη αμαρτία, από την ελευθερία των άλλων, από τη φθορά της κτίσεως, από δικά μας λάθη ή από ένα μυστήριο που δεν μπορούμε να εξηγήσουμε πλήρως. Η πίστη δεν μας καλεί να δίνουμε εύκολες εξηγήσεις εκεί όπου δεν γνωρίζουμε.

Ο Σταυρός μάς φανερώνει κάτι βαθύτερο: ότι ο Θεός δεν στέκεται μακριά από τον άνθρωπο που πονά. Ο Υιός του Θεού περνά από την απόρριψη, την αδικία, την εγκατάλειψη και τον θάνατο και μεταβάλλει τον τόπο της ήττας σε τόπο σωτηρίας. Αυτό δεν κάνει τον πόνο καλό από μόνο του. Κάνει όμως δυνατό να μην έχει ο πόνος τον τελευταίο λόγο.

«Οὕτως γὰρ ἠγάπησεν ὁ θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν υἱὸν τὸν μονογενῆ ἔδωκεν…»

Ιωάννης 3:16, Πατριαρχικό Κείμενο

Ο ίδιος ο Χριστός συνδέει τον Σταυρό με ένα γεγονός από την πορεία του Ισραήλ στην έρημο. Στο βιβλίο των Αριθμών, όταν ο λαός πληγώνεται από τους όφεις, ο Μωυσής κατασκευάζει, κατ’ εντολή του Θεού, έναν χάλκινο όφι και τον υψώνει σε σημείο. Όποιος, πληγωμένος, στρέφει το βλέμμα του προς αυτόν, ζει (Αριθ. 21:8–9).

Ο Χριστός παίρνει αυτή την εικόνα και λέει: «καθὼς Μωϋσῆς ὕψωσεν τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων ἐν αὐτῷ ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον» (Ιω. 3:14–15).

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, στην ΚΖ΄ Ομιλία του στο Κατά Ιωάννην, βλέπει εδώ την προτύπωση του Σταυρού και υπογραμμίζει ότι το Πάθος του Χριστού είναι ελεύθερη πορεία αγάπης που γίνεται πηγή σωτηρίας. Ο παλαιός τύπος έσωζε από έναν πρόσκαιρο θάνατο· ο Εσταυρωμένος χαρίζει ζωή αιώνια.

Το σημαντικό είναι το βλέμμα. Ο πληγωμένος άνθρωπος δεν θεραπεύεται επειδή αρνείται ότι έχει πληγωθεί. Θεραπεύεται επειδή στρέφεται προς εκεί όπου του δίνεται ζωή. Έτσι και στην πνευματική ζωή, το πρώτο βήμα δεν είναι να πούμε «δεν πονάω». Είναι να κοιτάξουμε τον Χριστό μέσα από τον πόνο μας.

Υπάρχουν στιγμές που η καρδιά δεν έχει δύναμη για μεγάλα λόγια. Μπορεί να έχει μόνο μια μικρή προσευχή: «Χριστέ μου, κράτησέ με». Κι αυτή η μικρή στροφή του βλέμματος μπορεί να γίνει αρχή σωτηρίας. Όχι επειδή όλα θα λυθούν αμέσως, αλλά επειδή δεν θα είμαστε πια μόνοι μέσα σε ό,τι περνάμε.

Η φράση «σήκωσε τον σταυρό σου» έχει χρησιμοποιηθεί μερικές φορές με τρόπο που βαραίνει περισσότερο τον πονεμένο άνθρωπο. Σαν να σημαίνει: «μη μιλάς, μη ζητάς βοήθεια, μην προσπαθείς να αλλάξεις τίποτε». Αυτή δεν είναι η ευαγγελική έννοια του Σταυρού.

Ο χριστιανός δεν καλείται να αγαπά τον πόνο. Δεν καλείται να μένει παθητικά μέσα σε κακοποίηση, να αρνείται μια θεραπεία που χρειάζεται, να αποφεύγει να ζητήσει βοήθεια ή να θεωρεί αρετή κάθε μορφή δυστυχίας. Όπου υπάρχει δυνατότητα θεραπείας, προστασίας, δικαιοσύνης, συμφιλίωσης ή υπεύθυνης αλλαγής, η πίστη δεν μας απαγορεύει να κινηθούμε προς αυτήν.

Ο προσωπικός μας σταυρός αρχίζει εκεί όπου, αφού κάνουμε με διάκριση ό,τι μπορούμε, μένει μπροστά μας κάτι που δεν μπορούμε να αποφύγουμε χωρίς να προδώσουμε την αγάπη, την αλήθεια και την πίστη. Είναι η πιστότητα μέσα στη δυσκολία. Είναι η συγχώρηση όταν η καρδιά θέλει εκδίκηση. Είναι η φροντίδα ενός ανθρώπου όταν η κούραση μας λυγίζει. Είναι η μετάνοια όταν ο εγωισμός ζητά να δικαιολογηθούμε. Είναι η υπομονή σε μια δοκιμασία που δεν επιλέξαμε, χωρίς να αφήσουμε την πίκρα να γίνει ολόκληρη η ζωή μας.

Ο Σταυρός δεν σημαίνει ότι κάθε βάρος πρέπει να παραμένει πάνω μας για πάντα. Σημαίνει ότι, σε κάθε κατάσταση, αρνούμαστε να σωθούμε με τρόπους που καταστρέφουν την ψυχή μας ή πληγώνουν τον άλλον. Επιλέγουμε να μείνουμε με τον Χριστό, ακόμη κι όταν αυτή η επιλογή έχει κόστος.

Την Κυριακή προ της Υψώσεως ακούμε και τον Απόστολο Παύλο να λέει: «ἐμοὶ δὲ μὴ γένοιτο καυχᾶσθαι εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ» (Γαλ. 6:14). Για τον Απόστολο ο Σταυρός δεν είναι διακοσμητικό σύμβολο, ούτε ταυτότητα υπεροχής. Είναι ο νέος τρόπος υπάρξεως του ανθρώπου.

Τι σημαίνει αυτό στην καθημερινότητα; Σημαίνει ότι η αγάπη δεν μένει μόνο συναίσθημα. Γίνεται θυσία του εγωισμού. Σημαίνει ότι η αλήθεια δεν είναι όπλο για να νικήσουμε τον άλλον, αλλά δρόμος που περνά από την ταπείνωση. Σημαίνει ότι η συγχώρηση δεν είναι αδυναμία, αλλά άρνηση να αφήσουμε το κακό να γεννήσει νέο κακό μέσα μας.

Σταυρική αγάπη είναι να μπορούμε να πούμε «συγγνώμη» όταν έχουμε άδικο. Να μην επιστρέψουμε την προσβολή. Να δώσουμε χρόνο σε έναν άνθρωπο που υποφέρει. Να μην εγκαταλείψουμε την προσευχή όταν η καρδιά είναι ξερή. Να κρατήσουμε την αλήθεια χωρίς μίσος και την αγάπη χωρίς ψέμα.

Αλλά υπάρχει και κάτι ακόμη: ο Σταυρός πάντοτε δείχνει προς την Ανάσταση. Αν χωρίσουμε τον Σταυρό από την Ανάσταση, τότε μένει μόνο πόνος. Η Εκκλησία όμως τον ονομάζει ζωοποιό, επειδή ο Εσταυρωμένος είναι ο Αναστημένος Κύριος. Η χριστιανική υπομονή δεν είναι μοιρολατρία. Είναι υπομονή που περιμένει τη ζωή, ακόμη κι όταν περνά μέσα από νύχτα.

Μπροστά στον Σταυρό δεν χρειάζονται περίπλοκες αποφάσεις. Χρειάζεται αλήθεια. Μπορούμε να ρωτήσουμε τον εαυτό μας: Ποιο βάρος στη ζωή μου είναι πράγματι αναπόφευκτο και ποιο μπορώ υπεύθυνα να αλλάξω; Υπάρχει κάτι που ονομάζω «σταυρό» ενώ στην πραγματικότητα είναι φόβος να ζητήσω βοήθεια ή να πάρω μια δύσκολη αλλά σωστή απόφαση; Και μέσα σε αυτό που δεν μπορώ σήμερα να αλλάξω, ποια μικρή πράξη αγάπης μπορώ να κάνω;

Η προσευχή μπορεί να είναι πολύ απλή: «Κύριε Ιησού Χριστέ, μη με αφήσεις να μετατρέψω τον πόνο μου σε πίκρα. Δώσε μου διάκριση για ό,τι μπορώ να αλλάξω, υπομονή για ό,τι δεν μπορώ, και αγάπη για να μείνω κοντά Σου».

Αν σήμερα κουβαλάς κάτι βαρύ, μη βιαστείς να το ονομάσεις τιμωρία του Θεού. Κοίτα πρώτα τον Εσταυρωμένο. Εκεί δεν θα δεις έναν Θεό που απολαμβάνει τον ανθρώπινο πόνο. Θα δεις τον Θεό που αγαπά τόσο, ώστε μπαίνει μέσα στον πόνο του ανθρώπου και τον παίρνει επάνω Του.

Ίσως το βάρος σου να μην φύγει σήμερα. Ίσως η απάντηση που ζητάς να αργήσει. Ίσως χρειαστείς και ανθρώπινη βοήθεια, θεραπεία, προστασία ή μια δύσκολη αλλαγή. Τίποτε από αυτά δεν είναι έλλειψη πίστεως.

Μείνε όμως στραμμένος προς τον Χριστό. Ο Σταυρός Του λέει ότι ο πόνος δεν είναι το όνομά σου, η αποτυχία δεν είναι η ταυτότητά σου και ο θάνατος δεν είναι το τέλος σου. Τον τελευταίο λόγο τον έχει η αγάπη του Θεού. Και αυτή η αγάπη μπορεί να μεταμορφώσει ακόμη και τον πιο δύσκολο δρόμο σε δρόμο προς τη ζωή.